تعریف فاضلاب

در واقع پساب یا فاضلاب، مایع باقی مانده یا تولید شده از آب مصرف شده در انواع واحدهای خانگی و صنعتی است که خواص فیزیکی و شیمیایی یا بیولوژیکی خود را از دست داده و به حدی تغییر کرده که دیگر قابلیت استفاده در انواع مصارف عمومی یا صنعتی را ندارد. فاضلاب را امروزه تحت عناوین مختلفی از جمله پساب، گندآب و چرک آب نیز معرفی می کنند؛ اما به طور کلی فاضلاب یک عنوان اصلی و عامیانه از دور ریزهای و بازمانده های باقی مانده از آب مصرف شده توسط کاربران واحدها عمومی و صنعتی است که دیگر قابلیت استفاده نشده و معمولا همراه با مواد جامد و آلاینده ای به واحد کانال کشی های فاضلاب یا سیستم های تصفیه وارد می شود.

تعاریف مختلفی برای پساب ها در نظر گرفته شده که همگی به سوال فاضلاب چیست؟ پاسخ کامل و روشنی می دهند. اگر شما هم با این تعریف آشنا نیستید، می توانید به ادامه این بخش توجه نموده و تعاریفی که در ادامه این بخش از پساب ها و گندآب ها عنوان شده اند را مطالعه نمایید:

  • پساب یا گندآب مایعی است که پس از مصرف آب در واحدهای خانگی، صنعتی، تولیدی، کشاورزی و … توسط کاربران تولید می گردد و قابلیت مصرف مجدد و بدون تصفیه ندارد.
  • در برخی تعاریف منظور از پساب مایعی است که از بازمانده ها و دور ریزهای محلی، شهری، صنعتی و … تولید می شود.
  • پساب یا گندآب می تواند به آب مصرف شده ای گفته شود که خاصیت فیزیکی و بیولوژیکی خود را از دست داده و به حدی تغییر کرده که دیگر قابل مصرف نمی باشد.
  • در همه صنایع یا واحدهای عمومی خانگی فضولات و چربی ها به صورت جامد یا مایع توسط کاربران تولید می شوند که در صنعت تصفیه آب و فاضلاب به پساب های تولید شده از آب مصرف شده توسط کاربران و واحدهای صنعتی، پساب گفته می شود. در واقع در این تعریف منظور ما از پساب مایعی است که به وسیله مصرف آب توسط کاربران یا واحد های صنعتی تولید شده و به دلیل آلودگی های موجود در آب قابل استفاده مجدد نمی باشد.

بنابراین با توجه به تعاریف فوق می توان گفت که فاضلاب یا پساب مایع آلوده ای است که توسط کاربران واحدهای خانگی یا صنعتی پس از مصرف آب تولید می شود. این مایع به دلیل تغییرات فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی شامل مواد و آلاینده های بسیاری است که می تواند سلامت انسان و محیط زیست را به خطر بیاندازد. بدین ترتیب این مایع تولید شده دیگر قابل مصرف نبوده و باید دفع یا تصفیه گردد.

ترکیبات فاضلاب و شدت آلودگی آن

همانطور که اشاره شد پساب می تواند حاصل مصارف خانگی، صنعتی، کشاورزی یا سایر واحدهای عمومی باشد و با توجه به ترکیبات موجود در این گندآب باید گفت که در صورت ورود این مایع به محیط بیرون عواقب و پیامدهای ناگواری برای محیط زیست به وجود خواهد آمد. بدین ترتیب لازم است که این پساب توسط تکنولوژی های نوینی دفع گردد یا به دلیل کمبود آب و بحران های ناشی از آن فاضلاب تولید شده توسط واحدهای صنعتی و خانگی به طور مجدد تصفیه گردد و مورد استفاده کاربران قرار گیرد.

تصفیه فاضلاب به نوع ترکیبات آن و شدت آلودگی های موجود در آن بستگی دارد، به طوری که در برخی مواقع ما قادر به تصفیه فاضلاب نیستیم و لازم است در این موارد پساب توسط تکنولوژی های نوین دفع گردد و از ورود آن به چرخه ی حیات و طبیعت جلوگیری به عمل آید. در واقع ورود پساب ها و گندآب های خانگی و صنعتی به طبیعت نه تنها می تواند به آب و خاک صدمات جبران ناپذیری وارد سازد، بلکه می تواند با ورود به چرخه ی حیات و زندگی بشر سلامت بدن انسان را نیز بخ خطر اندازد. از این رو بهتر است برای دفع یا تصفیه پساب های تولید شده توسط واحدهای عمومی و صنعتی اقدامات مهمی صورت گیرد.

بنابراین به منظور آشنایی با پساب های مختلف صنعتی و خانگی و شدت آلودگی آن ها شاید بهتر باشد پیش از بررسی تصفیه فاضلاب و عملکردهای خاص در این زمینه، به بررسی ترکیبات موجود در گندآب های مختلف و شدت آلودگی آن ها اشاره ای داشته باشیم.

با محاسبات انجام شده تقریبا حدود 99.9 درصد پساب ها را آب تشکیل می دهد و آن یک دهم درصد شامل مواد جامد و معلقی است که از ترکیبات آلی، مواد معدنی، فضولات انسانی و حیوانی و سایر جامدات تولید شده توسط واحدهای صنعتی و خانگی ساخته شده اند. اغلب مواد بیماری زا یا آلوده به صورت محلول در آب ترکیبات خاص پساب ها را شکل می دهند و مواد جامدی همچون فضولات انسانی و حیوانی مواد جامدی هستند که به صورت معلق در ترکیبات پساب ها یافته شده و از جمله عوامل بیماری زا، میکروبی و زیستوارک های بیماری زا به شمار می روند.

اغلب ترکیب گندآب ها و پساب های خانگی و صنعتی ترکیبی مشابه ترکیب فوق را دارند و بسته به نوع فاضلاب (صنعتی، خانگی، کشاورزی، دامداری و …) این ترکیبات می توانند کم و زیاد شوند؛ اما شدت آلودگی و آلایندگی این پساب ها با یکدیگر کاملا متفاوت می باشد، به طوری که در برخی موارد شدت آلودگی آنقدر افزایش می یابد که ما دیگر قادر به تصفیه نمی باشیم و در برخی موارد با توجه به شدت آلایندگی و مواد موجود در پساب ها می توان چندین بار عملیات تصفیه را انجام داد و از پساب حاصله در سایر مصارف عمومی و صنعتی استفاده کرد.

شدت آلودگی پساب ها را علاوه بر میزان ترکیبات مواد آلی و مواد جامد موجود در پساب ها، با معیار های دیگری نیز مورد بررسی و آزمایش قرار می دهند. از جمله این معیار ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • اکسیژن مورد نیاز زیست شیمیایی (Biochemical Oxygen Demand )BOD5
  • نیاز شیمیایی به اکسیژن (Chemical Oxygen Demand) COD
  • مواد جامد معلق (Suspended Solids  ) SS